Posts Tagged With: Türkçe

Çatra Patra

‘Çat pat’ anlamında ‘çatra patra’ zarfının da kullanılageldiğini öğrendim. TDK’nın örnek tümcesi: “Bülbül gibi İtalyanca, Fransızca, çatra patra Türkçe konuşuyor.” (P.Safa)

İlk defa duyuyorum!

Categories: Dil | Etiketler: , , , , , , | Yorum bırakın

Kelime Bulucu

Scrabble gibi kelime oyunlarında sizin yerinize sözcük bulan bir web sitesi öğrendim. Örneğin ‘lur’ ile biten kelimeleri listeletebiliyorsunuz. Hatta elinizdeki harfleri yazıyorsunuz, o size kelime türetiyor. Kelimeler.net sitesi bir yandan da sözcük öğrettiği, hafiften Türkçe dersi verdiği ve de kelime oyunları hakkında bilgi verdiği için hoş bir site ve kelimelerle çok ilintili bir işiniz varsa oldukça yararını görebilirsiniz gibi geldi. Örneğin şiir yazarken bir türlü uyak tutmadı diyelim, çıldırmadan önce buraya başvurabilirsiniz. Beyninizi zorlamanız her zaman daha iyi olsa da bu sizin tercihiniz. Ama Scrabble oynarken karşımdakinin telefonundan kelime aradığını görürsem de kalkar giderim yani. Bu da benim tercihim. 

Bugün bir Scrabble oynayalım o zaman. İyi Pazarlar!

Categories: Dil, Teknoloji | Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , | Yorum bırakın

Apaçi

Türk diline geçmiş ‘apaş’ diye bir sözcük olduğunu, kökeninin de Amerika’nın Apache yerlilerine dayandığını öğrendim. Kabilelerin dövüş becerileri ve azimlilikleri konusunda yaptığı ün romanlara konu olmuş ve böylece Parizyen topluluğun yaşantısını da etkileyerek, gözleri gibi koruyup sevip sakladıkları, pamuklara sardıkları dillerine bir sözcük daha girmesine neden olmuş: Apache (okunuşu ‘apaş’). Dolayısıyla da Türkçeye…

Fransızca kullanım şekli ‘haydut’, TDK’da verilen anlamı da ‘hayta’. EtimolojiTürkçe sitesine göre de ‘şehirli suç çetesi mensubu, serseri’ anlamına geliyor.

Categories: Dil, Edebiyat, Kültür, Tarih | Etiketler: , , , , , , , , , , , , , | Yorum bırakın

Ezerler

Sadist ve mazoşist kelimeleri yerine TDK’nın kullanmamızı önerdiği sözcükleri öğrendim. ‘Sadist’in Türkçesi ‘elezer’, ‘mazoşist’inki de ‘özezer’ imiş.

Categories: Dil | Etiketler: , , , | 5 Yorum

Elektroniğin Yongası

Türk Dil Kurumunun ‘çip’ kelimesine karşılık olarak uygun gördüğü öz Türkçe sözcüğün ‘yonga’ olduğunu öğrendim. Çip, elektronik aletin yongasıdır.

Categories: Dil, Teknoloji | Etiketler: , , , , , , , | Yorum bırakın

Şapka Şart

‘Şapka İşareti’ dediğimiz meretin aslında hiçbir zaman kaldırılmadığını öğrendim. Bu işaretin dil kurumumuz tarafından kaldırıldığından o kadar emindik ki ben yıllardır hiç kullanmadım ve bazen oldukça sıkıntısını da çekiyordum. Ama bazı sözcüklerin tanımını bu blogda verebilmek için TDK’nın sayfasına bakıp orada şapka kondurulmuş sözcükleri gördükçe şaşırıyordum zaten. Meğer kullanmak doğruymuş. Biz hepimiz ne tür bir rüya görmüşüz acaba? Üstüme iyilik sağlık.

Categories: Dil | Etiketler: , , , , , , | 3 Yorum

Kerevet

‘Kerevet’in, yatmak ve oturmak için kullanılan basit ama işlevsel bir mobilya olduğunu öğrendim. Bugün bir Dostoyevski çevirisinde görünce ‘yatak’ anlamında kullanıldığını anladım ama yine de merak edip baktım. Şu bildiğimiz duvara yaslanan tahta sedirlermiş. E doğal olarak ardından da, ‘onlar ermiş muradına biz çıkalım kerevetine’ ne demek o zaman, niye alemin yatağına çıkıyoruz diye düşünüp kaldım. Bu konuda herhangi bir uzman kişiden çok net bir yanıt bulamadım, ancak bireysel fikirler şu doğrultuda: Bu kişiler muradına erip evlenirse biz de evlerine konuk olup kerevetlerine tüneyebiliriz, hepimiz ne mutlu oluruz. Yani ‘biz de bu insanların güzel talihinin parçası olalım’ gibilerinden bağlayan da var, ‘biz de arşa çıkalım’ gibisinden de. Ama kerevet bir yatma-oturma aparatı. Net.

 

Categories: Dil, Kültür | Etiketler: , , , | Yorum bırakın

Beşik, Eşik, Keşik

Halk dilinde ‘beşik, eşik, keşik’ diye bir üçleme olduğunu ve bu sözcüklerin insan ömrünün üç dönemini yani çocukluk, gençlik ve yaşlılığı anlattığını öğrendim. Beşiğin doğumumuzu düşündürdüğü aşikar. Keşik, Moğolcadan gelen halk ağzında bir sözcükmüş ve sıra (kuyruk gibi, nöbet gibi) demekmiş, dolayısıyla büyük olasılıkla sıramız gelince gittiğimiz kastediliyor. Hem kapı ağzını hem de yeni başlangıçları anlatan ‘eşik’ sözcüğü ise genelde evliliği hatırlatır ama yaşamın eşiği olarak gençlik anlamında kullanılıyor da olabilir. Eşiğin kutsal kabul edildiğini ve kıymetliliğini de unutmamalı. Keşke daha çok Türkçe kaynağa ulaşılabilse artık Internette.

Okuduğum tüm kaynaklar Sivas çıkışlıydı. Sivas’tan başka yörelerde bu üçlemenin kullanılıp kullanılmadığını bilmiyorum. Ama doğum, düğün ve ölüm gerçekliğinin ‘üç eşik’ olarak anıldığını gördüm.

 

İlintili Okuma:

Türk Söylence Kültüründe ‘Eşik’ Neden Kutsaldır? – Nuray Bilgili, Türkçe Tarih

Categories: Dil, Kültür, İnanç | Etiketler: , , , , , , , , | 5 Yorum

Üç Otağ Bir Salon

‘Oda’ kelimesinin kökeninin ‘otağ’ sözcüğü (çadır, göçebe evi) olduğunu öğrendim.

Categories: Dil | Etiketler: , , , | Yorum bırakın

Duru Kurgu

İngilizcedeki ‘science fiction‘ lafını ‘bilim kurgu‘ olarak Türkçemize kazandıran kişinin Orhan Duru olduğunu öğrendim. Tezer Özlü’nün kardeşi Sezer’in eşi, gazeteci-yazar Orhan Duru. Toprağı bol olsun.

Categories: Dil | Etiketler: , , , , , | Yorum bırakın

Küçük Prensler

Küçük Prens’in ilk kez New York’ta yayınlanışından on yıl sonra Türkiye’ye ulaştığını, ilk çevirisinin Ahmet Muhip Dıranas tarafından Çocuk Esirgeme Kurumunun dergisi için yapıldığını ve üç sayıda tamamlandığını, sonra başkaları tarafından çevrildiğini, 1965 yılında ise Cemal Süreya ve Tomris Uyar’ın birlikte günlerce gecelerce çalışarak çevirdiği versiyonunun çıktığını öğrendim. 2015 yılı itibariyle yayınevlerinin bu kitaba dair telif hakkı sıkıntısı ortadan kalktığı için bu yıl bu değerli klasiğin bir sürü yayınevinden basımı gerçekleşmiş, ama şüphesiz ki bizler için en değerli olanı iki üstadın birlikte ürettikleri çalışmanın yeniden dile gelmesidir. Dolu dizgin yaşanmış bir aşkın yıllar sonra ortaya çıkmış bir meyvesi gibi…

Categories: Edebiyat | Etiketler: , , , , , , , , , | Yorum bırakın

WordPress.com'da Blog Oluşturun.

%d blogcu bunu beğendi: