Posts Tagged With: Nereden

Anya, Hanya, Konya, Gonya

‘Hanya’yı Konya’yı görmek’ olarak bildiğimiz sözdeki ‘Hanya’nın Girit adasında olduğunu öğrendim. Yani TDK gibi bir kaynakta izine rastlayamasam da bu Hanya’nın o Hanya olması olasılığı çok yüksek. Hanya (Hania / Χανιά / Chania), Girit adasının ikinci büyük kenti. Geçmişte daha da kıymetli bir yerleşim bölgesiymiş. 1600’lü yılların ortalarından 1900’e kadar Osmanlı var adada (Balkan Savaşları ardından Yunanistan’a geçiyor). Dolayısıyla herhangi bir sözde Hanya ilinin geçmesi çok doğal. Hatta Konya kısmı için de “aslında o Konya değil” diyenler mevcut, ki açıklamalar oldukça mantıklı. Hanya nere Konya nere… Konya olarak evrilmiş olan mekan için Girit’in yönetim merkezi ve en büyük kenti Heraklion olabilir diyen var. Heraklion’un eski adı ‘Kandiye’ imiş. Daha da mantıklı gelen bir başka açıklamaya göre ise, bu sözde geçen o yerin ismi ‘Gonia’ olmalı çünkü Hanya’ya 25 kilometre mesafede bulunan Gonia isminde bir yer var. Gonia’da da bir manastır var ve yerel tarih için çok çok önemli rol oynamış bu manastır. Gonia, koca Girit adasının batı ucunda ‘köşede’ kalan bir sahilde olduğu için konumu önem arz ediyor. Hanya kuşatmasında Türkler işgal ediyor mesela manastırı. Sıkça da tahrip ediyorlar. Ayrıca dönem dönem Gonia Manastırı isyancı grupların üssü haline geliyor. Girit asileri hep bu manastırda konuşlanarak örgütlenmiş. Girit’in büyük direniş hareketleri bu manastırda planlanıyor en önemli gizli devrim örgütlerince. Hatta son büyük eylemleri de yine Gonia Manastırının sahilinden başlatılıyor. (Kaynak: My Crete Guide)

Asilere sığınak olan, bu yüzden de sıkça saldırılara maruz kalan bu cennet ve cehennem köşesi adını da köşede bulunmasından alıyor. Yukarıda dediğim gibi, Girit adasının batısında önemli bir köşeyi tutuyor Gonia. Matematikte kullandığımız ‘gönye’ de Yunanca ‘gonia’ kelimesinden geliyor; yani ‘köşe, açı’ anlamında kullanılan sözcükten. Gördük mü şimdi Hania’yı Gonia’yı?

 

Reklamlar
Categories: Dil, Seyahat, Tarih, İnanç | Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Yorum bırakın

Fayrap

Türkçe’de kullanılan ‘fayrap’ sözcüğünün İngilizce ‘fire up’tan geldiğini öğrendim. Küçükken hep duyardım etraftakilerden ‘faryap etti’ diye. Ne dendiğini tahmin ederdim de tam bilmezdim. Kelimeyi yıllardır duymamıştım. ‘Zorba’da çok geçiyor. Sözcüğün doğrusu faryap değilmiş tabii ama fayraptan daha rahat söylendiğinden öyle deniyor olsa gerek. Ne de olsa İngilizce kelime.

Neyse, ateşin yakılması ya da harlamasıyla ilintili olan ‘fayrap’ şu anlamda kullanılırmış: “Herhangi bir işi veya şeyi hızlandırma.” TDK‘nın verdiği örnek: “Beleş rakıyı bulunca fayrap etti.” Eder…

Ben de Zorba’dan bir örnek vereyim: “Kısa bir sessizlikten sonra yine fayrap etti; kalbi taşıyor, artık ona komuta edemiyordu.” (s.256) Edemez… 

[Kazancakis, N. (2017). Zorba. (Ahmet Angın, çev.) İstanbul: Can Sanat Yayınları]

Categories: Dil, Edebiyat | Etiketler: , , , , , , , , , , , , | Yorum bırakın

Edessa

Urfa kentine verilmiş Edessa isminin, günümüzde Yunanistan’ın Makedonya bölgesinde bulunan Edessa’dan (yani Vodina) geldiğini öğrendim. 

Çeşitli kaynaklarda bu bilginin kesin olmadığı yazsa da anlatılan olay şu: O zamanların Makedonya Kralı Büyük İskender tabii ki Anadolu topraklarına da yayılmış. Bu büyük Büyük İskender fethiyle Urfa dolayları Edessa ismini almış. Çünkü buralarını Edessa’ya benzetmişler, yani şelalelerin aktığı sulak ovada kurulu memleketlerine.

Profesör Bilge Umar’a göre Helenistik Çağdan beri kullanılan ‘Edessa’ isminin öyküsü şuymuş: “Seleukos Nikator bu kenti geliştirerek Makedonya’dan gelen göçmenleri buraya yerleştirmiş ve ismini de Edessa olarak değiştirmiştir. Bu isim Roma, Bizans ve Haçlı Devletleri zamanında da kullanılmıştır.” (Kaynak: TC Şanlıurfa Valiliği Resmi Kent Rehberi)

Categories: Coğrafya, Dil, Seyahat, Tarih | Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , | Yorum bırakın

Güneydeki Bilinmeyen Ülke

Avustralya kıtasına adını veren ‘Australis’ sözcüğünün Latincede ‘güney’ anlamına geldiğini öğrendim. Güneydeki, güneyli, güneye ait, güney tarafta olan demekmiş Australis.

Categories: Ülkeler, Coğrafya, Dil | Etiketler: , , , , , , , | 5 Yorum

Wiki

Wikipedia’daki ‘wiki’nin Hawaii dilinde hızlı, çabuk demek olduğunu öğrendim.

Categories: Dil, Teknoloji | Etiketler: , , , , , , | Yorum bırakın

Şengen

Schengen’in Lüksemburg’da bir kasaba olduğunu öğrendim. 1985 yılında bazı ülkeler bu kasabada bir araya gelerek bir anlaşma imzalayıp bir nevi sınırları kaldırdıkları için şengen ismi verilmiş vizelerine de.

Kaynak: Sami KILIÇ, Olmadı Gezeriz (Schengen vizesi ve nasıl alınabileceği hakkında çok daha detaylı bilgi almak isterseniz mutlaka ziyaret edin.)

Categories: Ülkeler, Coğrafya, Dil, Seyahat, Teknoloji | Etiketler: , , , , , , , , , | Yorum bırakın

Astragan

Astragan kürklerin adını Rusya’daki Astrakhan şehrinden aldığını öğrendim.

Categories: Giyim, Hayvan | Etiketler: , , , , , , , , , | Yorum bırakın

Bollos

‘Boyoz’ sözcüğünün İspanyolcadan geldiğini öğrendim. Aslında zaten boyoz da İspanyollardan geliyormuş. (Bakınız: 1492 & Sefaradlar)

Sözcüğün orijinali olan ‘bollos’ İspanyolcada ‘çörekler’ demektir.

Categories: Dil, Kültür, Seyahat, Tarih, Yiyecek | Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , | Yorum bırakın

Mayıs Günü Yardım Et

“Mayday” şeklinde söylenegelen yardım çığlığının Fransızca’daki ‘yardım etmek’ fiilinden türeyen ‘m’aider’in İngilizceleştirilmiş hali olduğunu öğrendim.

[Pronounce with me]

Categories: Dil, Seyahat, Teknoloji | Etiketler: , , , , , | Yorum bırakın

Dest

Farsça ‘dast’ sözcüğünden türemiş Türkçe kelimelerin neler olduğunu öğrendim. Farsçadan alıntı olan ‘dast’ yani bize geçiş biçimiyle ‘dest’, ‘el’ anlamına gelir. Örneğin ‘testi’ sözcüğü Farsçada ‘dasti’ şeklinde görülen ve anlamı ‘el kabı’ olan kelimeden gelir, yani elde taşınabilen kabı anlatır. ‘Deste’ bir elin alabileceği kadar miktarı anlatır ama aynı zamanda Matematikte karşılığı 10’dur ki bu da bana bir elin parmaklarının sayısını anımsatıyor. ‘Destur‘ sözcüğü izin alma ile ilintilidir yani bir tür ‘eline almak’tır. Kulağa öz Türkçeymiş gibi gelen ‘destek’ bile Farsçadan geçmedir. Bulmacalardan tanıdığımız ‘ab’ ‘su’ anlamına gelmekte, ‘abdest’ ise ‘el suyu’ yani ‘el yıkama’dan türemektedir. Kürtçede de ‘el’ için ‘dest’ sözcüğü kullanılırmış.

Peki, Arapça kökenli ‘izdivaç’ sözcüğü ‘eşleşme’ anlamına geliyorsa, ‘dest-i izdivaç’ ne demektir sizce? 😉 

Categories: Dil | Etiketler: , , , , , , , , , , | Yorum bırakın

Minestrone

Minestrone sözcüğünün İtalyancada çorba anlamına geldiğini öğrendim. Yani ‘çorba’ demek için üç farklı sözcük kullanırlarmış, ‘minestra’dan türeyen ‘minestrone’ da bunlardan biriymiş ve o bol sebzeyle yapılan leziz minestrone çorbasını kastediyormuş. Tadına hayran olduğum bu çorbanın nasıl yapıldığını da öğrendim ama onu da artık bizlere Konuşan Mutfak anlatır umarım. Benden daha iyi anlatabileceği kesin 🙂

Categories: Dil, Seyahat, Yiyecek | Etiketler: , , , , , , , , , , | 1 Yorum

İtalik

‘İtalik’ dediğimiz eğik yazı fontunun ismini İtalyanlardan aldığını öğrendim. İ.Ö. İkinci binyılda İtalya’ya gelen topluluğa ve dillerine İtalik (Italique/Italicus) denirmiş. Yazı karakteri de 16.yy.da Venedikli bir matbaacı tarafından geliştirildiği için ‘İtalyan tarzı’ ya da ‘İtalyana ait olan’ anlamında ‘italique’ sözcüğü kullanılmaya başlanmış. Doğruysa eğer, Yunan klasiklerini, sözlükleri filan daha az sayfaya sığdırabilmek için kafa yorup türetmişler bu fontu. Kısa sürede de diğer ülkelerin matbaacılığında boy göstermeye başlamış ve bu yazı karakterini kastetmek için ‘İtalyanınki’ denmesi benimsenmiş.

Categories: Dil, Edebiyat, Tarih, Teknoloji | Etiketler: , , , , , , , , , , | Yorum bırakın

Rönesans Ninjaları

‘Ninja Kaplumbağalar’ çizgi filmindeki karakterler Leonardo, Rafael, Mikelanjelo ve Donatello’nun adlarını Rönesans döneminin birbirinden değerli sanatçıları Leonardo Da Vinci, Raphael Sanzio, Michelangelo Buonarroti ve Donatello’dan aldığını öğrendim. Siz belki biliyorsunuzdur da benim hiç izlemediğim bir çizgi film olduğu için yeni öğrendim ve hoşuma gitti. Bir ara çizgi filmi de seyredeyim bari 🙂

Categories: Sanat, Sinema, Tarih, TV | Etiketler: , , , , , , , , , , , | Yorum bırakın

Kanarya Kargaşası

Kanarya kuşunun ismini Kanarya Adalarından aldığını öğrendim. Bu adalar da ismini köpeklerden (Insula Canaria) alır derler ama her zamanki gibi bu konuda da fikir birliği yok.  Biliyorsunuz ‘canis’ köpek demektir Latince, ya da ‘canidae’. Kesin olan bir şey varsa, o da kanarya adalarının ismini kuşlardan almadığıdır.

Categories: Ülkeler, Coğrafya, Dil, Hayvan | Etiketler: , , , , , , , | Yorum bırakın

WordPress.com'da Blog Oluşturun.

%d blogcu bunu beğendi: